نسل اخته

روبان سفید بیش از هر چیزی درباره‌ی چرخه‌ی هولناک خشونت و بازتولید خشونت است . این که چگونه نارسیسم پدرانه‌ی برآمده از مذهب و فئودالیسته‌ی تاریخ اروپا در نظام تربیتی – آموزشی نمود پیدا می‌کند و حاصلش کودکانی سنگ‌دل و بی‌رحم می‌شود که سال‌های بعد دوران سیاه فاشیسم را به وجود می‌آورند . این که آیا خشونت زیر پوستی و نهان به عنوان یک کنش تاریخی می‌توانسته تا این اندازه‌ای که مورد نظر هانکه بوده ؛ به ابزاری برای نهادینه شدن خشونت عیان تبدیل شود بحث مهمی است که باید جامعه شناسان به آن جواب بدهند . چیزی که مهم است طرح این موضوع در فیلم به عنوان یک فکت انکار ناپذیر است .

روبان سفید و پنهان دغدغه‌ی مشترکی دارند . تولد خشونت عنصر اصلی “ پنهان “ و “ روبان سفید “ است . پنهان سعی در بازنمایی ریشه‌های فردی خشونت در نهاد خانواده و زمانه‌ی مدرن داشت اما روبان سفید آن را در یک اجتماع نژادی – مذهبی در دل تاریخ بیان می‌کند .

روبان سفید تحت تاثیر نظریات فرویدی است . به محض آشکار شدن یکی از نماد‌های دوره‌ی اودیپی که همان ارتباط پسر با آلت تناسلی‌اش باشد پدر به عنوان نماد مذهب سعی در خشکاندن رابطه‌ی پسر با تنش را دارد . پسر محکوم به اختگی پنداری است . روبان سفیدی به بازوی او بسته می‌شود تا ناپاکی‌اش به دیگران هم اعلام شود ، نسل این کودک همان نسلی می‌شود که هویت نژادی بازسازی‌شده‌اش را مرهم  هویت جنسی‌ سرکوب شده‌اش قرار داد ؛ نسلی که به جای روبان سفید بر بازوی خود نشان رایش می‌بستند و بر بازوی دیگری ستاره‌ی داوود . 

کارکرد زن هم در داستان نمود عینی جنس مغلوب و همیشه اخته‌ی عقده‌ی اودیپ است . زنانی که به طور محض تسلیم نرینگی هستند . زنان و دخترانی که در حاشیه‌ی تاریخ قرار گرفته‌اند و مرعوب همیشگی نرینگی پدران و ادامه دهنده‌ی سنت تسلیم پذیری مادران ؛ تا آن جا که دختری تن به تسلیم بدن در برابر پدر می‌دهد .

روستای طاعون‌زده‌ای که هانکه به نمایش می‌گذارد منظومه‌ای از انحرافات اودیپی ، مذهبی  است ؛ که بی‌رحمانه نوع بشر ، ارزش‌ها و مذهب را در اروپای ابتدای قرن 20 به چالش اخلاقی می‌کشد . البته هانکه هیچ گاه مدح مدرنیسم هم نکرده ، نظریات او راجع به خشونت در عصر حاضر به خوبی در “ پنهان “  و “ بازی‌های خنده‌دار “ قابل ردگیری است .

هانکه سعی دارد ؛ نمایش خشونت فراتر از آن چیزی باشد که به طور عمومی در فیلم‌ها اتفاق می‌افند . نقل قولی از او به خوبی به این مساله اشاره دارد «سعی می‌کنم  به خشونت معنی واقعی اش را بازگردانم؛ زجر و آسيب به ديگری .» اما سوال این جا است ، هانکه چگونه می‌تواند اصل سوژه ای به نام خشونت را به ببینده منتقل کند . روش هانکه " عدم نمایش " است . هرچه قدر چیزی را نمایش ندهیم و تنها به آن ارجاع دهیم عمیق‌تر به نظر می‌رسد . در روبان سفید روایت کردن داستان توسط راوی یکی از شیوه‌هایی است که هانکه برای این منظور به کار گرفته است .  او خشونت را نمایش نمی‌دهد تا ببیننده آن را در ذهن خود بازسازی کند ؛ در عوض در پیرنگ داستانی به جای تمرکز بر خود خشونت و نمایش آن بر روی رفتار‌های منتهی به خشونت تمرکز می‌کند . نمونه‌ی دیگر این شیوه را در بازی‌های خنده‌دار می‌بینم ، در آن جا هم با حداقل نمایش خشونت طرفیم ولی نتیجه اثر مخوف و سادیستیکی است که تماشاگر جرات نزدیک شدن به آن را ندارد . ( البته باید بازی‌های خنده دار را از قسمت دوم این برداشت جدا کرد ، آن فیلم همان گونه که خود هانکه اشاره کرده بیشتر شبیه سیلی به تماشاگر بود و تباهی بالفطره‌اش راه را برای تنفس تماشاگر می بست چه برسد به بازسازی فیلم در ذهن او .) این روش همان‌قدر که جاه‌طلبانه است فریبنده هم هست . در عمل اتفاقی در عمق نمی‌افتد و تنها این تلقی بیننده است . هانکه به تماشاگر فیلم خود اجازه می‌دهد فیلم را در جایی غیراز پرده‌ی سینما بازسازی کند . تظاهر به عمیق بودن را می‌توان در ناتوانی هانکه  در توضیح رفتار‌های منحرف دکتر روستا ، نزدیک نشدن به دنیای کودکان روستا (که در اصل فیلم در مورد آن‌ها است ) و حذف زنان از چرخه‌ی زندگی در روستا بازیافت . هانکه صرفن سعی در طرح مباحث دارد و زمینه‌های منطقی و روایی آن را کنار می گذارد .

روبان سفید یک باز متن خوب برای مطالعات تاریخی و روان‌کاوانه است و بیشتر از آن که متعلق به دنیای سینما باشد آدم را یاد پروژه‌های روان‌کاوی می‌اندازد . باید دید روبان سفید پایان باشکوهی بر نگرش هانکه بر اخلاق و خشونت هست یا این که باید منتظر سیاه تر شدن جهان در فیلم‌های بعدیش باشیم .